Chuyến thăm của gần 100 nữ tu Công giáo đến một tu viện Phật giáo tại Thành phố Hồ Chí Minh đã làm dấy lên những tranh luận trong cộng đồng Công giáo Việt Nam về ranh giới giữa đối thoại liên tôn, tìm hiểu truyền thống tôn giáo khác và việc tham gia vào các thực hành tôn giáo ngoài đức tin của mình.
Ngày 26/10, các nữ tu thuộc Viện Thần học Liên dòng Mến Thánh Giá đã đến thăm Tu viện Phật giáo Minh Đăng Quang trong khuôn khổ chương trình tìm hiểu giáo lý, phương pháp thiền định và đời sống tu sĩ Phật giáo. Đoàn do linh mục Peter Đinh Ngọc Lâm, thuộc Dòng Chúa Cứu Thế và là giảng viên thần học, cùng nữ tu Lucy Nguyễn Thúy Hoàng Oanh hướng dẫn.
Tại buổi gặp gỡ, Thượng tọa Thích Minh Sơn đã giới thiệu với đoàn những nguyên lý căn bản của thiền Phật giáo. Các nữ tu trực tiếp thực hành thiền tọa, đồng thời đặt nhiều câu hỏi liên quan đến giáo lý Phật giáo và đời sống tu hành của chư tăng, ni.
Tu viện Minh Đăng Quang nhìn nhận cuộc gặp gỡ là cơ hội để các bên cùng thể hiện tinh thần tôn trọng, học hỏi và trải nghiệm tâm linh, qua đó xây dựng những nhịp cầu thấu hiểu giữa các truyền thống tôn giáo.
Tuy nhiên, sau khi những hình ảnh về chuyến thăm được chia sẻ trên mạng xã hội, sự kiện đã tạo ra nhiều ý kiến trái chiều trong cộng đồng Công giáo. Một số người cho rằng các nữ tu không chỉ dừng lại ở việc quan sát, tìm hiểu một truyền thống tôn giáo khác mà còn tham gia vào những hoạt động thực hành mang tính tôn giáo của Phật giáo.
Linh mục Peter Nguyễn Văn Khải lên tiếng phê bình việc tham gia của các nữ tu, cho rằng hành động dâng hương và thiền định trước hình tượng đức Phật không phù hợp với giáo huấn Công giáo. Theo linh mục Khải, “thiện ý chủ quan không đủ để biện minh cho một hành động vốn không phù hợp với đức tin xét theo bản chất khách quan”. (EWTN News)
Ở chiều ngược lại, một số linh mục Công giáo lên tiếng bảo vệ chuyến thăm hoặc kêu gọi cần thận trọng khi đánh giá sự việc chỉ qua những hình ảnh được đăng tải trên mạng xã hội.
Linh mục Joseph Phạm Quốc Thuận thuộc Giáo phận Xuân Lộc cho biết chuyến đi nằm trong chương trình đào tạo thần học, nhằm giúp các học viên tìm hiểu và so sánh giáo lý Phật giáo với truyền thống tôn giáo của mình. Ông nhấn mạnh mục đích của chuyến thăm đã được xác định rõ ràng, không phải là một hoạt động mơ hồ để mọi người tùy ý diễn giải. (UCA News)
Tương tự, linh mục Joseph Tạ Duy Tuyến cho rằng ý nghĩa của việc thiền định cần được xem xét trên cơ sở mục đích và nội dung thực hành của người tham gia. Những bài tập hướng đến phát triển khả năng tập trung, thư giãn và nhận biết không nhất thiết đồng nghĩa với việc thực hành nghi lễ thờ phụng Phật giáo.
Ông lưu ý: “Không thể chỉ nhìn thấy một người ngồi trong ngôi chùa Phật giáo rồi kết luận rằng người đó đang thờ Phật”. (UCA News)
Linh mục Joseph Phan cũng bày tỏ quan điểm ủng hộ việc tiếp xúc và tìm hiểu các tôn giáo khác. Theo ông, học hỏi một truyền thống tôn giáo không đồng nghĩa với việc từ bỏ căn tính tôn giáo của chính mình.
Ngược lại, khi được tiếp cận bằng tri thức, sự tôn trọng và khả năng phân định, những cuộc gặp gỡ như vậy có thể giúp mỗi người hiểu sâu sắc hơn các giá trị tâm linh của cộng đồng khác, đồng thời củng cố nhận thức về truyền thống đức tin của bản thân. (UCA News)
Sự kiện diễn ra trong bối cảnh Phật giáo và Công giáo tại Việt Nam đã có lịch sử tương tác lâu dài. Phật giáo hiện là một trong những truyền thống tôn giáo có ảnh hưởng sâu rộng tại Việt Nam. Theo số liệu do cơ quan chức năng Việt Nam công bố, năm 2021 cả nước có khoảng 14 triệu Phật tử, trong khi số tín đồ Công giáo là hơn 7 triệu người.
Tuy nhiên, các con số thống kê về tôn giáo có sự khác biệt đáng kể tùy theo phương pháp xác định và cách thức khảo sát. Một khảo sát năm 2024 của Trung tâm Nghiên cứu Pew (Pew Research Center) cho thấy 38% người trưởng thành tại Việt Nam tự nhận mình là Phật tử và 10% xác định là người theo Kitô giáo. Sự chênh lệch này cho thấy việc đo lường mức độ gắn bó tôn giáo không chỉ phụ thuộc vào số liệu đăng ký tín đồ mà còn liên quan đến cách mỗi cá nhân tự nhận diện niềm tin và thực hành tín ngưỡng của mình.
Tu viện Minh Đăng Quang gắn liền với truyền thống Phật giáo Khất sĩ Việt Nam, do Tổ sư Minh Đăng Quang khai sáng tại miền Nam vào những năm 1940. Đây là một hệ phái có sự kết hợp những yếu tố đặc trưng của Phật giáo Nam truyền (Theravāda) và Phật giáo Bắc truyền (Đại thừa). Về sau, Phật giáo Khất sĩ trở thành một thành viên trong tổ chức Giáo hội Phật giáo Việt Nam thống nhất.
Về phía Công giáo, từ sau Công đồng Vaticanô II, Giáo hội Công giáo đã chính thức khuyến khích đối thoại với Phật giáo và các cộng đồng tôn giáo khác. Tuyên ngôn Nostra aetate (1965) của Công đồng Vaticanô II khẳng định thái độ tôn trọng đối với những yếu tố chân lý và thánh thiện hiện diện trong các tôn giáo ngoài Kitô giáo, đồng thời vẫn duy trì những xác tín thần học riêng của Công giáo.
Vì vậy, tranh luận xung quanh chuyến thăm tại Thành phố Hồ Chí Minh không đơn thuần nằm ở câu hỏi người Công giáo có nên tiếp xúc, tìm hiểu và đối thoại với Phật giáo hay không. Vấn đề cốt lõi được đặt ra là ranh giới giữa việc tìm hiểu, quan sát một truyền thống tôn giáo khác với việc trực tiếp tham gia vào những thực hành mang ý nghĩa tín ngưỡng của truyền thống ấy.
Sự việc một lần nữa cho thấy đối thoại liên tôn không chỉ đòi hỏi thiện chí mà còn cần tri thức, sự tôn trọng và khả năng thấu hiểu những khác biệt về giáo lý, nghi lễ cũng như căn tính đức tin. Đây cũng là những yếu tố quan trọng để các cộng đồng tôn giáo có thể cùng chung sống hòa hợp, xây dựng lòng tin và đóng góp tích cực cho đời sống xã hội.
Tác giả: Justin Whitaker / Chuyển ngữ: Thường Nguyên
Bình luận (0)